Acentelik Sözleşmesi

Ticari temsilci, ticari vekil, satış memuru veya çalışan gibi işletmeye bağlı bir konumu olmaksızın, bir sözleşmeye dayanarak belirli bir yer veya bölgede sürekli olarak bir ticari işletmeyi ilgilendiren sözleşmelere aracılık eden veya bunları o tacir adına yapan kişidir (TTK 102).

Ancak özel ve yazılı yetkiyle. Yetki belgesi olmadan acente müvekkil adına sözleşme yapamaz; bu belgeyi acente ticaret siciline tescil ve ilan ettirmek zorundadır (TTK 107). Bedel kabulü gibi işlemler de özel ve yazılı yetki gerektirir (TTK 106).

Yazılı olarak aksi kararlaştırılmadıkça müvekkil aynı bölgede aynı ticaret dalı için birden fazla acente atayamaz; acente de aynı bölgede birbiriyle rekabet eden işletmelere acentelik yapamaz (TTK 104).

Acente, kurulan işlem yerine getirildiği anda ve ölçüde ücrete hak kazanır; üçüncü kişinin işlemi yerine getirmeyeceği kesinleşirse ücret hakkı düşer (TTK 114). Kazanılan ücret en geç üç ay içinde ve her hâlde sözleşmenin sona erdiği tarihte ödenmelidir (TTK 116). Acenteye belli bir bölge bırakılmışsa, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça bölgedeki müşterilerle onun katkısı olmadan kurulan işlemler için de ücret istenebilir (TTK 113/2); bu belge münhasır bölge seçildiğinde bu kuralı yazar.

Belirsiz süreli sözleşme, üç ay önceden ihbarla feshedilebilir; belirli süreli sözleşme süre dolduktan sonra uygulanmaya devam edilirse belirsiz süreli hâle gelir. Haklı sebeplerle her zaman fesih mümkündür; haklı sebep olmadan veya ihbar süresine uymadan fesheden taraf, başlanmış işlerin tamamlanmaması sebebiyle doğan zararı öder (TTK 121).

Sözleşme bittikten sonra müvekkil acentenin kazandırdığı müşterilerden önemli menfaat sağlamaya devam ediyor, acente bu müşterilerle ilgili ücret hakkını kaybediyor ve ödeme hakkaniyete uygun düşüyorsa acente uygun bir tazminat isteyebilir. Tazminat son beş yılın yıllık ortalama ücretini aşamaz, istemden önceden vazgeçilemez ve istem sona ermeden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir (TTK 122).

Evet, ancak yazılı olarak ve müvekkilin imzaladığı metin acenteye verilerek. Yasak en çok iki yıl sürebilir, yalnız acenteye bırakılan bölge veya müşteri çevresi ile aracılık ettiği konularla sınırlıdır ve müvekkilin uygun bir tazminat ödemesi şarttır (TTK 123).

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 102-123 (acentelik), md. 18/3 (tacirler arası ihbarlar) ve md. 5/A (ticari davalarda dava şartı arabuluculuk); hüküm bulunmayan hâllerde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TTK 102/2).